camilpark

  सत्तरच्या दशकात गोव्यात मिरामारला धेम्पे कॉलेजात तत्त्वज्ञानाचा अभ्यास करताना मला पहिल्यांदा `नक्षलबारी’ या शब्दाची ओळख झाली. गंमत म्हणजे तत्त्वज्ञानाचा विद्यार्थी म्हणून कार्ल मार्क्सच्या विचारांचा अभ्यास करत असलेला मी त्यावेळी आजन्म अविवाहित राहून ख्रिस्तीधर्मिय जेसुईट फादर होण्यासाठी प्रशिक्षणही घेत होतो. सत्तरच्या दशकात (आणि त्याकाळाआधीसुद्धा) उच्चशिक्षणाच्या कॉलेज-विद्यापीठ आवारांत आम्हा झेन झी पोरांपोरींना डाव्या विचारसरणीने मोठ्या प्रमाणात भुरळ घातली होती साठीच्या आणि सत्तरच्या दशकांत नक्षलबारी हे नाव देशात गाजू लागले. आतापर्यंत हे नाव विविध संदर्भांत या ना त्या कारणांनी कायम येत राहिले आहे. खरे पाहता पश्चिम बंगालमधील दार्जिलिंग जिल्ह्यातील नक्षलबारी हा छोटासा परीसर होता. येथील शोषक जमीनदारी वर्गाविरुद्ध काही कम्युनिस्ट नेत्यांनी सशस्त्र उठाव केला आणि देशात नक्षलबारी चळवळीचा उगम झाला. चारू मजूमदार आणि कानू सन्याल ही या चळवळीतील दोन प्रमुख नावे. जातपात, हिंदू, मुसलमान आणि ख्रिश्चन असले धर्म तसेच लिंगाधारित कुठलेही भेद न मानता केवळ आर्थिक प्रश्नांवर सामाजिक आणि राजकिय सं...

  Mother Mary Comes To Me दोन दिवसांपूर्वी वाचून हातावेगळे केले. बुकर प्राईझ विजेत्या आणि भारतातल्या एक आघाडीच्या `लेखिका आणि कार्यकर्त्या' अरुंधती रॉय यांचे हे आत्मचरित्रावजा हार्ड बाऊंड पुस्तक बुक फेस्टिव्हलमध्ये डिसेंबरात विकत घेतले होते. अनेक आणि भरपूर (आणि स्वस्तातली) जाडजूड पुस्तके मी त्या बुक फेस्टिव्हलमध्ये घेतली. त्यासाठी जवळजवळ आठवडाभर दररोज काही तास मी पाय तुडवत अनेक स्टॉल्स पालथी घातली होती. आता ही पुस्तके कधी वाचून होतील ते देव जाणे. सर्वात आधी नारायण विष्णू जोशी यांचे 'पुणे शहरचे वर्णन' (प्रकाशन वर्ष १८६६ !) हे पुस्तक जोतिबा आणि सावित्रीबाई फुले यांच्याबाबत माझ्या चालू असलेल्या संशोधन कामामुळे सर्वात आधी वाचून काढले आणि त्यावर येथे लिहिलेसुद्धा. वर उल्लेख केल्याप्रमाणे अरुंधती रॉय यांची अनेकदा Writer-Activist अशी ओळख दिली जायची, तेव्हा हा शब्दप्रयोग त्यांना विचित्र वाटायचा. म्हणजे `पिवळा पिंताम्बर' या शब्दासारखी पुनरुक्ती आहे असे त्यांनी या पुस्तकात म्हटले आहे. To me, `writer-activist' sounded like a sofa-bed', असे त्यांनी लिहिले आहे. Mo...